Cách trồng sen đá chuẩn, chia sẻ của người 7 năm trồng sen đá

Có thể bạn chưa biết, tôi bắt đầu khởi nghiệp từ việc trồng và bán sen đá. Từ một căn bếp nhỏ ở tầng 8 chung cư, tôi tự tìm tòi cách trồng sen đá....

Có thể bạn chưa biết, tôi bắt đầu khởi nghiệp từ việc trồng và bán sen đá. Từ một căn bếp nhỏ ở tầng 8 chung cư, tôi tự tìm tòi cách trồng sen đá. Phần mẫu mã sen đá thời đó còn rất hạn chế, chỉ có một số loại như Phật bà, sen Thái, sen Nâu, hoa hồng đen, vv.

Cho đến bây giờ, thị trường đã tràn ngập đủ loại sen đá và thú thật mình cũng không còn biết hết tên của những loại sen đá nữa. Ở Joy Garden hiện tại, sen đá chỉ là một mảng kinh doanh nhỏ, nhưng đối với mình thì sen đá vẫn luôn là niềm đam mê không bao giờ tắt.

Nhiều năm nghiên cứu và chăm sóc sen đá, từ lúc chập chững tìm kiếm cách trồng sen đá trên internet cho đến khi thực sự hiểu về cây, được ghé thăm các vườn ươm tại Đà Lạt, gặp nhiều nghệ nhân sen đá. Tôi đúc kết ra rằng các nội dung viết đúng về cây sen đá trên internet rất ít, đa phần là copy lại và chỉnh sửa của nhau.

Vì thế, là một người khởi nghiệp từ cây sen đá, một con nghiện sen đá, tôi nghĩ rằng mình nên có trách nhiệm viết những nội dung đúng nhất về sen đá như một sự trân trọng dành cho loài cây này. Đồng thời, đây cũng là những kiến thức mình rất mong khách hàng của Joy Garden hay những người yêu sen đá khác có thể tiếp cận được.

Để trồng được sen đá, hãy tìm hiểu về cây trước:

  1. Sen đá ở Việt Nam là tên chung của rất nhiều cây mọng nước như Sen đá (Succulent plant), Sen guốc - Haworthia, Sen mông - Lithops (họ Aizoaceae)... Về cơ bản, chúng đều là cây mọng nước và chăm sóc gần như giống nhau, nên không phải vấn đề lớn.

  2. Sen đá không hề dễ chăm. Mình từng tìm kiếm trên Google và thấy mọi người nói rằng sen đá dễ chăm, sức sống mãnh liệt và các thứ... Nhưng sau khi trồng, tôi mới nhận ra rằng sen đá chỉ dễ chăm ở Đà Lạt, trong khi ở nơi khác trồng rất khó.

  3. Sen đá là cây ngoài trời, không thể trồng trong nhà được. Rất nhiều trang web viết rằng sen đá có thể trồng trong nhà, chỉ cần phơi nắng 2-3 ngày một lần là được. Nhưng thực tế là không đúng, sen đá phải trồng ngoài trời.

  4. Cây đẹp, cứng cáp, lên màu tốt phụ thuộc vào ánh nắng và chênh lệch nhiệt độ ngày đêm. Dù có thể trồng sen đá sống khỏe, nhưng gần như không thể trồng được cây có màu sắc đẹp như ở những vùng sáng nắng đêm lạnh.

  5. Cây ưa giá thể thoáng và thoát nước tốt. Các bạn cần hiểu rõ rằng giá thể của cây cũng khác nhau tùy theo vùng. Vì vậy, cây mang về từ vùng có khí hậu khác cần phải bỏ hết giá thể cũ.

Và như thường lệ, mình lại nhấn mạnh thông điệp rằng để một cây phát triển tốt cần 04 yếu tố: Chất lượng cây, môi trường, giá thểcách chăm sóc. Nhất định phải đảm bảo đủ 4 yếu tố này thì mới có thể trồng cây được, đặc biệt là thứ khó chăm như sen đá.

Hướng dẫn chọn sen đá

Đối với những bạn mới chơi: Nên chọn các loại dễ trồng như sen đá đỏ, cam, chuỗi ngọc, móng rồng, kim cương... Vì chưa có nhiều kinh nghiệm, tốt nhất là bạn nên tránh trồng các loại sen đài như sen Phật Bà, sen Viền lửa, sen Nâu...

Các loại sen đài rất dễ bị thối ngọn, mất màu, lá bị mềm và xòe ra không còn cứng cáp và cụp vào thành đài sen. Hơn nữa, chăm sóc và tưới nước các loại này cũng khó hơn nhiều so với những loại sen không đài.

Cách lựa sen đá khỏe và tốt:

  • Xem lá có bị mềm không. Đặc biệt, những nơi kinh doanh thường nhập sen đá từ Đà Lạt, để nhiều ngày ở môi trường mới với giá thể cũ (chỉ phù hợp với Đà Lạt) thì cây sẽ hỏng và yếu rất nhanh.
  • Nếu một vài lá bị mềm nhưng phần ngọn vẫn cứng thì không sao. Nhưng nếu lá mềm cả thân và phần ngọn thì cây đó khó trồng lại, tốt nhất là không nên mua.
  • Hãy để ý giá thể, vì mỗi nhà vườn dùng một loại giá thể khác nhau. Cây nào trồng giá thể tốt thì mua sẽ yên tâm hơn.
  • Một số cây đã được thuần tại môi trường mới sẽ có phần ngọn/đài sen nhỏ hơn so với phần lá cũ, nhưng lá rất cứng cáp. Cây ở môi trường mới sẽ phát triển gọn hơn cây ở Đà Lạt màu mỡ. Những cây đã thuần sẽ có tỉ lệ sống rất cao.
  • Nếu lựa được cây sen đá có phần thân hóa gỗ hoặc có thể nhìn thấy phần thân cây thay vì chỉ thấy lá thì rất tốt. Vì những cây này có tuổi đời lâu hơn, khỏe hơn và dễ xử lý hơn.

Môi trường trồng sen đá

Nhiều năm trồng sen đá, tôi rút ra kinh nghiệm rằng sen đá không thể trồng trong nhà, đơn vị nào bảo trồng được trong nhà thì các bạn nên hạn chế giao lưu nhé.

Sen đá bắt buộc phải để ngoài trời và cần nắng. Nắng hướng nào cũng được, nắng sáng hay chiều, nắng nhẹ hay gắt đều được, nhưng phải có nắng. Còn lại, mình sẽ điều chỉnh cách chăm sóc cho phù hợp với lượng nắng.

Mình đã trồng sen đá ở nhiều kiểu môi trường khác nhau, từ ban công hướng Tây đến ban công hướng Đông và hiện nay mình trồng full nắng mưa ngay tại cửa hàng Joy Garden Quận 2.

Vì vậy, các bạn đừng lo. Nếu nhà có nắng, có gió thì kiểu gì cũng trồng được sen đá. Phần nội dung dưới đây mình sẽ hướng dẫn kĩ hai yếu tố còn lại để các bạn thấy rằng trồng sen đá... cũng đơn giản ấy mà.

Giá thể trồng sen đá

Phần này sẽ dài đây, mình sẽ chia thành 2 khối nội dung để các bạn dễ đọc. Một là hướng dẫn trộn giá thể hoặc hướng dẫn mua cho nhanh. Hai là làm giá thể chuẩn theo môi trường trồng và... độ lười của bạn.

Hướng dẫn trộn giá thể trồng sen đá bằng các thành phần dễ kiếm:

  • Nguyên liệu: Trấu hun nguyên hạt, xỉ than đập nhỏ bằng hạt bắp rửa qua nước 1-2 lần cho sạch, xơ dừa để giữ độ ẩm và phân hữu cơ (phân bò hay phân trùn quế đều được).
  • Tỉ lệ: Trấu hun - xỉ than - xơ dừa - phân hữu cơ trộn theo tỉ lệ 3-6-3-1. Nếu dùng thêm phân tan chậm (gợi ý bạn nên dùng NPK 14-14-14), bạn nên rải một chút khoảng 8 đến 10 viên trên bề mặt mỗi chậu sau khi trồng là tốt nhất.
  • Cách nhận biết giá thể đạt yêu cầu: Sau khi trộn xong, bạn lấy một nắm giá thể vào lòng bàn tay rồi bóp chặt, thả tay ra mà đất vẫn tơi xốp, không bị vón cục là đã đạt yêu cầu.
  • Vì nguyên liệu mỗi người sử dụng có chất lượng khác nhau, nên nếu với tỉ lệ trên mà bạn bóp vào vẫn bị vón cục thì hãy thêm trấu hun và xỉ than trộn tới khi nào đạt yêu cầu nhé.

Hướng dẫn mua Soil Mix cho Sen đá:

Đối với sản phẩm tự trộn, bạn sẽ tiết kiệm hơn và... thoải mái hơn, nhưng sau một thời gian, các thành phần như trấu hun và xơ dừa sẽ bị mục và đất bị nén lại, bạn sẽ phải thay đất mới để cây có thể phát triển.

Tuy nhiên, để tiết kiệm thời gian, đảm bảo chất lượng giá thể và hạn chế thời gian thay đất, bạn có thể mua sản phẩm Đất trồng sen đá (Soil Mix) của Joy Garden. Sản phẩm này được trộn từ các nguyên liệu rất tốt cho sen đá như Perlite, Pumice, Peatmoss, Vermi và phân hữu cơ.

Làm giá thể phù hợp với môi trường và cách trồng sen đá:

Tùy thuộc vào môi trường, bạn sẽ có cách làm giá thể khác nhau. Ví dụ, nếu bạn trồng sen đá full nắng mưa, bạn cần trộn đất với tỉ lệ perlite và pumice cao để thoát nước tốt, nhưng cần tưới nước mỗi ngày. Nếu ngày nào mưa, thì không cần tưới.

Nếu bạn trồng ở ban công hoặc những nơi chỉ có nắng một khoảng thời gian nhất định, bạn cần lưu ý:

  • Chỗ nắng nhẹ (ví dụ, ban công hướng Đông): Giá thể cần thoát nước tốt hơn và có thể tưới 2-3 ngày/lần.
  • Chỗ nắng gắt (vd ban công hướng Tây): Giá thể cần chất giữ nước nhiều hơn một chút và phải có lớp phủ bề mặt tốt để tránh bay hơi (ví dụ, phủ bằng pumice dày 0.5cm).

Giá thể cũng phụ thuộc vào cách chăm sóc của bạn. Nếu bạn thích tưới nước nhiều, thì nên làm giá thể thoát nước tốt, và ngược lại. Tôi biết một người đã trồng sen đá từ lâu, mỗi ngày tưới 2 lần. Đất trồng của họ chỉ có perlite, pumice, một lượng cực nhỏ peatmoss và phân tan chậm. Cây vẫn rất đẹp và lên màu xuất sắc.

Chăm sóc sen đá chuẩn

Về phần tưới nước, tôi đã nói qua ở trên rồi. Bạn cần lưu ý tùy thuộc vào vị trí đặt cây mà điều chỉnh lượng nước phù hợp. Nếu sen đá được trồng full nắng mưa, bạn cần lưu ý tưới mỗi ngày. Nếu ở nơi có nắng gắt như ban công hướng Tây, bạn cần tưới ít nhất 2 ngày/lần. Đối với nơi có nắng nhẹ, bạn có thể giảm lượng nước.

Tôi đã trồng sen đá 7 năm nay và có gợi ý bạn nên thử trồng cây full nắng mưa, sẽ rất vui đấy. Cây sẽ lên màu đẹp hơn, khỏe mạnh cứng cáp hơn và phát triển đều hơn nhiều.

Tiếp theo là phần bón phân. Thực chất, sen đá không cần quá nhiều dinh dưỡng. Bạn có thể trộn phân trùn quế trực tiếp vào giá thể và bổ sung phân tan chậm 3-4 tháng/lần. Tôi highly recommend bạn nên dùng phân NPK vàng 14 đều (14-14-14).

Một lưu ý nhỏ nhưng quan trọng cho việc trồng sen đá ở ban công hoặc ở nơi nắng chéo là bạn nên xoay chậu thường xuyên để cây phát triển đều. Vì cây luôn phát triển theo hướng nắng, nếu không xoay cây sẽ lệch về một phía mất đẹp.

Chọn chậu trồng sen đá, mình thấy nhiều bạn quan tâm và cũng có nhiều báo viết, nhưng việc này không quan trọng lắm đâu. Chậu nào cũng trồng được hết, chỉ cần chậu đó vừa với cây và bạn thích là được.

Cách trồng sen đá từ lúc mới mua về

Sau khi bạn mua cây, còn nhiều bước nữa để hoàn thiện một chậu sen đá. Không phải chỉ cần mua về và đặt vào đất mới là hoàn thành đâu. Dưới đây là 2 cách để trồng một chậu sen đá đẹp:

  • Bỏ giá thể cũ và tỉa rễ:
    • Trước tiên, bạn cần xả hết đất cũ trong bầu cây vì đất này chỉ phù hợp với môi trường cũ.
    • Tỉa hết rễ phụ, chỉ chừa lại tầm 1.5 - 2cm rễ chính. Bỏ những lá héo gần gốc.
    • Đặt cây ở nơi khô ráo, thoáng mát từ 5 đến 7 ngày, tránh ánh nắng trực tiếp.
    • Sau khi các vết cắt trên rễ đã khô, bạn trồng cây vào chậu rồi tưới nước cho đủ ẩm đất.
    • Đặt chậu mới trồng ở chỗ thoáng mát khoảng 7 ngày rồi dần dần mang ra nắng.
  • Cắt gốc (đối với những cây đã hỏng bộ dễ hoặc thân quá dài):
    • Cắt ngang gốc cây cách phần là 1.5 - 2cm, ngắt hết những lá héo gần gốc.
    • Bôi một chút kích rễ để cây có thể phát rễ nhanh hơn.
    • Đặt cây nằm ngửa (phần cắt hướng lên trên) ở chỗ thoáng mát 5 - 7 ngày.
    • Sau khi thấy gần vết cắt đâm rễ trắng là bạn có thể trồng cây được rồi.

Bệnh sen đá và các vấn đề thường gặp

Tôi trồng sen đá full nắng mưa nên hiện tại cây rất khỏe và ít bị bệnh. Dưới đây là một số bệnh và vấn đề thường gặp, nếu bạn có thông tin gì về bệnh hoặc góp ý liên quan, hãy để lại bình luận dưới bài viết và tôi sẽ bổ sung.

Tuyến trùng rễ:

  • Bệnh này gây cho cây tỉ lệ chết gần như 100% vì rất khó phát hiện. Lý do đơn giản là lúc mới trồng, rễ cây yếu, những con tuyến trùng sẽ chui vào rễ và làm hỏng rễ dẫn tới cây chết.
  • Bệnh này có thể giải quyết bằng thuốc tím diệt các loại côn trùng. Bạn có thể trộn thuốc tím vào giá thể hoặc trải lên bề mặt chậu cây.

Bệnh nấm:

  • Hay gặp ở sen đá trong môi trường không được thông thoáng, nấm sẽ xuất hiện thành các chấm màu sậm trên lá và lan dần làm cây chết.
  • Bạn nên đặt sen đá ở chỗ thoáng để tránh bệnh này. Trị bệnh bằng các loại thuốc trị nấm (ví dụ: coc85).

Sen đá bị rệp:

  • Rệp thường lan nhanh trong vườn, không gây chết cây nhưng khiến cây mất thẩm mỹ.
  • Đặt sen đá ở chỗ thoáng và không để đọng nước trên lá cây sẽ tránh được rệp. Trị bệnh bằng thuốc movento hoặc lau lá cây bằng tay.

Thiếu nắng:

  • Lá cây bị mềm, xòe ra không còn cúp lại và cứng cáp. Đa số mọi người thường cho rằng sen đá chỉ cần 1-2 tiếng nắng sáng.
  • Cách khắc phục là mang cây ra để phơi nắng từ từ, mỗi ngày tăng lượng nắng một chút. Đừng để cây dưới nắng gắt cả ngày.

Cây bị nám:

  • Cây bị thiếu nắng thì mềm yếu. Ngược lại, cây ở chỗ nắng gắt lại bị nám và cháy lá rất mất thẩm mỹ. Rễ cây chưa đủ khỏe để bơm nước lên cho cây khi ở trong nắng gắt.
  • Khắc phục bằng cách đưa sen đặt vào chỗ nắng nhẹ hơn một chút để cây phát triển.

Bệnh nóng ruột:

  • Đây không phải là bệnh của sen đá, mà là bệnh của người trồng. Mới trồng, bạn có thể thấy rất quan tâm, mỗi ngày mang ra coi, lay gốc coi có rễ chưa, sờ sờ nắn nắn...
  • Bệnh này khó chữa, cần phải có thời gian mới quen được. Cây sau khi trồng xong, tưới nước rồi để đó 1-2 tuần. Sau đó, bạn sẽ nhận biết được phần ngọn cây có phát triển, điều đó nghĩa là cây đã đâm rễ và bạn có thể yên tâm rồi.

Bài viết dài, rất cám ơn bạn đã đọc tới đây. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về cách trồng sen đá hoặc có phản hồi gì đó cho tôi, vui lòng để lại bình luận. Cảm ơn bạn một lần nữa và chúc bạn trồng sen đá thành công.

1